الوند شهر خوب من ...

شهر الوند
شهر الوند
مشاهیر

زندگینامه استاد اقبال آذر (اقبال سلطان) ‌:

استاد «ابوالحسن اقبال آذر» ملقب به «اقبال سلطان» از جمله شخصیت‌های برجسته موسیقی آوازی ایران زمین است که در اعتلای موسیقی تلاش بسیاری کرد استاد اقبال آذر سرآمد سبک تبریز در سال ‪ ۱۲۵۲‬شمسی در روستای الوند(شهر الوند کنونی) استان قزوین از پدر و مادری به نام «ملا موسی» و «عزت خانم» متولد شد و در سوم اسفند ‪ ۱۳۴۹‬در ‪ ۹۷‬سالگی درگذشت.

ملا موسی از مجتهدان پارسا و دارای رساله بود که در الوند و روستاهای مجاور حتی در قزوین تعداد کثیری مقلد داشت و در مدرسه «حاجی ملا محمد صالح برغانی» به تدریس اشتغال داشت.

ابوالحسن از کودکی پدر خود را از دست داد و برای امرار معاش ناچار شد در مسجد الوند به نوحه خوانی بپردازد.

طبیعت زیبا و دل پذیر روستای الوند و زمزمه پرندگان تأثیر به سزایی در او گذاشت به طوری که همه روزه به تمرین آواز می‌پرداخت.

وی در یادداشت‌هایش می‌نویسد: از کودکی به خواندن علاقه‌مند بودم و از پرندگان تقلید می‌کردم، در زیر درختان آواز سر می‌دادم و پرندگان از شنیدن صدایم به وجد در می‌آمدند.

وی می‌افزاید: در‪ ۱۵‬سالگی صدایم تغییر یافت و به دلیل افت کیفیت تقریباً دو سال غیرقابل استفاده ماند، من که عاشق خواندن بودم در این مدت ضمن توسل به خداوند، با ممارست فراوان و استفاده از گیاه‌های دارویی به تدریج صدایم قابل استفاده شد.

میرزا حسن ثقفی به منظور شناخت ابوالحسن با دستگاه‌های موسیقی ایرانی وی را نزد استاد «حاج ملا جناب» برد، استاد نیز با پی بردن به قابلیت ابوالحسن به تعلیم صدای او پرداخت.

وی که محیط قزوین را برای جولان دادن خود تنگ می‌دید به فکر محیط مناسب‌تری برای عرضه هنر بی‌نظیرش افتاد و در اردیبهشت سال ‪، ۱۲۷۷‬چند روز قبل از فرا رسیدن ماه محرم همراه با دسته شبیه خوانان میرزا حسین ثقفی به تبریز رفت.

این هیئت همه ساله در این ایام از سوی دربار ولایت‌عهدی تبریز دعوت می‌شدند که در تکایای دولتی و ملی آذربایجان به شبیه خوانی بپردازند.

این گروه بعد از رسیدن به تبریز، وارد عمارت عالی‌قاپوی این شهر شدند، سپس مراسم تعزیه خوانی با تشریفات فراوانی به رهبری میرزا حسن ثقفی و فرزندش به مدت ‪ ۱۰‬روز در تکیه دولتی آذربایجان با حضور محمد علی میرزا ولیعهد، برپا گردید.

ابوالحسن در این مراسم چنان خوش درخشید که تحسین همگان به ویژه ولیعهد را برانگیخت و قرار شد به عنوان پیشخدمت مخصوص، در دربار ولایت عهدی بماند.

در این ایام بر اثر بی‌عدالتی‌های اجتماعی، و خشونت طاقت‌فرسای حکومت قاجاری، پیمانه صبر مردم لبریز و جنبش مشروطه خواهی در ایران برپا شد و سرانجام بر اثر پافشاری آزادی خواهان، مظفرالدین شاه قاجار به ناچار تقاضای مشروع مشروطه طلبان را پذیرفت و در ‪ ۱۳‬مرداد ‪ ۱۲۸۵‬فرمان مشروطیت صادر شد.

هنگامی که مظفرالدین شاه به بستر بیماری افتاد و محمد علی میرزا را به تهران فراخواندن وی ابوالحسن را با خود به تهران آورد و در میان مردم پایتخت به عنوان پیشخدمت و آوازه‌خوان شناخته شد.

وی پس از چندی به تبریز مراجعت کرد و ضمن پیوستن به آزادی خواهان، در کنار میرزا علی ثقته‌الاسلام و یارانش خدمات ارزنده‌ای برای مشروطیت انجام داد.

اقبال آذر در سال ‪ ۱۲۹۲‬به اتفاق درویش خان، باقر خان رامشگر، سید حسین طاهر زاده، و عبدالله ‌خان دوامی، برای پر کردن صفحه گرامافون راهی تفلیس شدند.

اقبال آذر پس از ورود به تفلیس به دیدن «سید شوینسکی» خواننده مشهور آن کشور رفت، سید نیز با تهیه لباس فراک برای اعضای گروه آنان را به صحنه راهنمایی کرد، در این کنسرت قطعاتی را در «بیات شیراز» و «راست» اجرا کرد و تمام بینندگان را به حیرت فرو برد.

«وانوسارا جاشویلی» بنیان‌گذار اپرای گرجستان نیز ضمن شرکت در کنسرت اقبال آذر، او را یکی از خوانندگان متبحر شرق دانست.

کنسرت «علی‌اکبر شهنازی»، «حسین سنجری»، «حسین استوار» با صدای اقبال سلطان در سال ‪۱۳۱۰‬در تبریز از جمله برنامه‌هایی بود که با استقبال مردم روبه‌رو و در افزایش محبوبیت و شهرت این خواننده اثر گذاشت.

اقبال آذر در ‪ ۱۳۲۱‬به ریاست کارگزینی شهرداری تبریز و پس از دو ماه به کفالت شهرداری این شهر منصوب شد.

در سال ‪ ۱۳۲۴‬اقبال آذر از ریاست شهرداری تبریز برکنار و به ریاست شعبه موسیقی اداره هنرهای ظریفه برگزیده شد.

چهره استثنایی و تکرار نشدنی او موجب شد تا از سوی صاحب نظران بی‌غرض به عنوان سلطان موسیقی ایران لقب گیرد.

به عقیده صاحب نظران اقبال سرآمد خوانندگان قرن ما است و شناخت او و آثارش می‌تواند ما را با شکوه و عظمت موسیقی کهن ایران آشنا کند.

استاد اقبال آذر علاوه بر صدای بی‌نظیر، روایتی سنجیده و صحیح از ردیف آوازی را برای ما به یادگار گذاشت که تدوین ردیف او می‌تواند به عنوان یک مرجع ارزشمند به رشد و کمال آواز ایرانی کمک کند و بر اعتبار آن بیفزاید.

امتیاز ردیف آوازی اقبال آذر بر سایر ردیف‌ها، در دانش بالای او از موسیقی، احاطه کامل به ردیف آوازی در طول ‪ ۸۰‬سال زندگی هنری، قدرت اجرای بالا و وجود ویژگی بارز آواز ایرانی است.

از آثار استاد اقبال آذر می‌توان به : «ابوعطا»، «حجاز»، «بیات ترک»، «بیات کرد»، «مثنوی ترک»، «شهناز شور»، «تصنیف افشاری»، «همایون»، «شوشتری»، «بیات اصفهان»، «دلکش ماهور»، «راک ماهور»، «عراق ماهور»، «تصنیف ماهور»، «نوا»، «چهارگاه»، «سه گاه» اشاره کرد.

 

شهریار شاعر معاصر در وصف اقبال آذر غزلی با این مطلع(نخستین بیت غزل یا قصیده) سروده‌ است:

گرفت رونق از «اقبال» کار موسیقی                          شکفت از گل رویش بهار موسیقی

 

 

شعر دیگری از استاد شهریار :

شب بود و به ششگلان تبريز                                         اقبال به چهچه مناجـات

با زمزمه هزار دستـــان پيچيده                                        صدا به كوچه باغات

تحريــر صدا فرشتگــانــي پرواز گــرفته تا سمــاوات               روح همه عرش سير می‌کرد

 

اشتراک در خبرنامه

اطلاع از جديدترين مطالب پورتال شهر الوند


چتری برای همه | نیازمندی رایگان اینترنتی